Yüksek Değer Merak; Merak Nasıl Edilir?

Merak etmek, öyle bir anahtardır ki…

Elinizde tuttuğunuz sürece öğrenmekten ve peşinden gitmekten kopamayacağınız eşsiz bir lezzettir. İnsanlar bu lezzetin peşinde olarak yeni şeyleri hayatına katmak uğraşısı ile hareket eder. Bu hareketin bereketi de yenilenmek ve yükselmekle büyüyen bir bilgiyle kucaklaşmaktır.

Merak, öğrenme süreçlerinin temel zemini olması nedeniyle, keyif ve lezzete kavuşturur insanı.

Bir bilmediğini daha bilmek, bir görmediğini daha görmek, bir duymadığını daha duymak telâşesidir. Geçmişte de böyle olan şimdi de böyledir. Merak, kıvılcımdır. Bu kıvılcımın sizin ruhunuzda nasıl bir ateşe dönüşmesini istediğiniz de size bağlıdır… Merak, hem aklın hem de kalbin ortak çıkarlarına hizmet eden en temel insâni gerekliliktir.

Biz, merakla varoluruz, merakla öğreniriz. Maddeyi, evreni, bedenimizi, hareketimizi merak ettiklerimizin bize getirdikleriyle, yani merakın sonuçlarıyla algılarız. Sokağımızda yaşanan olaya hızlıca koşup bakma ihtiyacından, öte gezegenlerde yaşamın var olup olmadığını idrâk etmeye çalışmak da aynı meraktan ileri gelir. Bu o kadar insanîdir ki…

Şimdi buyurun daha yakından bakalım.

Merak etmenin sistemli, programlı şekilde hayata geçirilmesine de araştırma deniyor. Araştırmak en genel tanımıyla;

• birtakım olguların ortaya çıkarılması ve bilgi birikiminin arttırılması için yapılan her türlü sistematik çalışmayı içeren çok yönlü incelemedir.

Gördüğünüz gibi yapılan bu genel tanım, merak etmenin bir programa sokulması anlamını ortaya koymaktadır. Bu yazının konusu, kavramsal bilgilerden ziyade merak etmenin nasıl kullanılması gerektiği ve yüksek değer merakın içeriği ile alakalı olduğundan biz yönümüzü oraya çevirelim.

Merak, nasıl edilir?

Merak nasıl edilir sorusu çok sık karşılaştığınız bir soru olmayacaktır sanıyorum. Genelde bu tip soyut konular hakkında sorular sorulmaz. Bilinir ama açıklanmaz.

Merak etmek, bir güçtür. Öncelikle bunun bir güç olduğunu anlamamız gerekiyor. Aynı düşünmek gibi yönlendirilebilir olduğunu unutmamak lazım. Bir şeyin yönlendirilebilir olmadığını düşündüğümüzde ister istemez oto-pilot konumunda davranız. Merak bir güçse, bunu oto-pilota koymanın zararı olacaktır. İlk önce ‘o bana ait‘ diye düşünmemiz gerekiyor. Ben kendime hep şunu sorarım; neyi merak etmeliyim?

Aslına bakarsanız neyi merak etmeniz gerektiğini seçebilmek muazzam bir özgürlüktür. Kendinizi sürecin ana noktasına koyarsınız. ‘Şunu merak ediyorum, şunu etmek istemiyorum’ gibi. Bu özgürlüğü elinizde bulundurursanız zaten merakınızı istediğiniz çerçeveye sokabileceksiniz.

Merak ihtiyacınızın karşılanması aynı su içmek, yemek yemek gibi hiç tükenmeyecek bir şey. Hayatta kaldığınız sürece merak edeceksiniz. Maalesef merak etmek, kontrol dışına taştığında ya da bu gücünüzü tüketmeye, boşa kullanmaya harcadığınızda size zararlar getirecektir. Kendinizin iyi versiyonlarını geriye atacak bomboş şeylerle meşgul olmanıza sebep olacaktır. Fakat ‘bu benim gücüm, merakımı doğru şeylere çeviriyorum’ diye düşünmeye başladığınız an sizin için her şey değişecektir. Değişmek zorundadır. Çünkü merakınızın çizgisinde bir hayatla ilerlersiniz. O yüzden meraklarınızı seçmek zorundasınız.

Ben bu noktada konuyu şunun üzerine temellendiriyorum; ‘merak israfı.’

Evet, merak da israf edilir. Çünkü onu seçmeyi başaramadığınızda ortaya çıkacak sonuçlar vasatın altında kalacak ve sizin hem zamanınızı hem de düşünme fonksiyonlarınızı zedeleyecektir. Kendini inşâ etmek isteyen insanların özellikle bakarsanız merak süreçlerinin hâkimiyetini kaybetttiklerini farkedersiniz. Dolayısıyla, merak etmek bir gerçek ve ihtiyaçtır ama bu ihtiyacı nasıl temin etmeniz gerektiğine de hayatınızın koltuğunda oturan siz karar vermezseniz, kapital dünya sizin merak ihtiyacınızı faydalı şeylerden alıkoyup, bomboş zaman israfı olan şeylere çevirecek ve sizin merak gücünüzden yararlanarak tüketime teşvik edecektir.

Özetle, merak duygumuzun bir güç olduğunu fark ederek, bu gücü oto-pilottan çıkartmayı öğrenmemiz gerekiyor.

Şimdi, şöyle devam edeyim. Evet, merak etmek meselesinde gücü elinize aldığınıza göre bu gücün yönlendirilme sürecine de hâkim olmanız gerektiğini biliyorsunuz. Merakın gücünü elinize aldığınız an, onu kullanmaya başladınız demektir. Şimdi de şöyle bir soru sormalıyım;

Yüksek Değer Merak nedir?

Merak etmekle, yüksek değer merak etmek arasında fark vardır elbette. Çünkü bu ikisinin arasındaki farkı belirleyen merakınızın sonucundan beklediğiniz tatminin seviyesiyle, yani aldığınız sonuçla doğru orantılıdır.

Yüksek Değer Merak nedir? Bu kavram ciddi derecede soyut bir kavram olduğu için kendi düşüncemi söylemeliyim. Elbette sizin için farklı olabilir.

Benim için açıklaması şöyledir ve bu yazının temeli de buradan geçer;

‘Yüksek değer merak eşittir; eleştiri.’

Açıklayayım.

Merak ettiğimiz bir konu ya da şey, bu her neyse onu araştırır ve bilgiyi ediniriz. Bu bilgiyi edindikten sonra tamam deyip, kabul etmektense, onu gerçek anlamda derinlemesine inceleyerek özümsediğimizde bu bilgi kalıcı olur. Bunun için de Yüksek Değer Merak’ın ‘eleştirmek cesareti’ olduğuna inanıyorum.

Bilgiyi elime alarak onu çok çeşitli yönlerden ‘neden, nasıl, niçin, hangi amaçla, zamanlaması ne’ gibi sorularla ciddi şekilde eleştirdikten sonra o bilginin vereceği cevaplarla edindiğim daha katmanlı sonuç, benim için yüksek değer anlamına geliyor.

Yani; tüm açılarıyla bu bilginin sürecini anlamalı, nedenini bilmeli, özünü idrâk etmeliyim. Salt bilgiyi alıp ona tamam demektense, onu eleştirerek -negatif eleştiriden bahsetmiyorum- tam anlamıyla özümserim. İnanmak ve bu bilgiyi kendimde tutmak benim irademde. Dolayısıyla araştırma, sorulara cevaplar bulma ve merakın tatmini konusunda ‘yüksek değer merak’ budur.

Yüksek Değer Merak ile neler elde ediyoruz?

1. Bilgimiz sağlamlaşır ve kalıcılaşır.
2. Düşünce dünyamızda daha geniş bir nedenler havuzu bulunur.
3. Kaliteli sonuçlar ve ruha fayda sağlayacak birikimler elde edilir.
4. Öğrendiğimiz tek şey bir anda binlerce şeyle desteklenir.
5. Özgür Düşünme Cesareti ile hareket ederiz.
6. Gerçek anlamda hayatımıza yansıyacak nitelikli ve kaliteli bilgiyi kullanıma sokarız.
7. En önemlisi; ‘gerçekten senin bilgin’ olur.

Şöyle bir toparlayalım;

İnsan, merak duygusunun zorunlu tatmin olma ihtiyacına, doğru cevaplar vermesi gerektiğini bilmelidir. Aynı yemek yemek gibi bir ihtiyaç olan merakın, kontrol edilebilir olduğunu anlamalı ve onu yönlendirmeyi ustaca yapabilmelidir. Kişisel Gelişimin en önemli mevzuu olan ‘kendini inşâ etmek’ sürecinde oto-kontrolden arınmış, neyi nasıl merak etmesi gerektiğinin ‘farkında’ olarak bilinçli hareket eden bir zihin yapısıyla hareket etmelidir. Çünkü merak, en çok sui-istimal edilecek olan şeydir. Onu kendi kontrolünüze alıp, ‘yüksek değer merak tatmini’ hedefiyle hareket ederseniz, elde edeceğiniz sonuçlara şaşıracak, kendiniz olma arayışınızda ‘farkındalık’ sahibi olacaksınız.

Zihninizi oto-pilottan çıkartın.

Merak bir güçtür. Unutmayın; neyi merak ederseniz, zamanla ona dönüşüyorsunuz.